یکى از حکماى راستین و بزرگ تاریخ, حضرت لقمان(ع) است که نامش در قرآن دو بار با عظمت یاد شده و یک سوره قرآن به نام او است. خداوند او را در قرآن براین اساس یاد کرده که فرزندش را به ده اندرز بسیار مهم و سرنوشت ساز نصیحت کرده, و این نصایح در ضمن پنج آیه سوره لقمان ذکر شده است.
کنیه لقمان ابوالاسود است , او در سرزمین نوبه ،واقع در کشور سودان ،چشم به جهان گشود. بنابراین قیافه تیره و متمایل به سیاه داشت, و تاریخ نویسان او را به عنوان فردی سیاه چهره با لب هاى ستبر و درشت, و قدم هاى بلند یاد کرده اند. بعضى او را از اهالى (ایله) که شهرى بندرى در کنار دریا, نزدیک مصر, در سرزمین فلسطین بوده دانسته اند.
لقمان نظر به این که عمر طولانى کرد, با پیامبران بسیار (طبق بعضى از احادیث تا چهارصد پیامبر) دیدار کرده است. به عقیده بعضى چند سال قبل از تإسیس حکومت حضرت داود(ع), و به نظر بعضى ده سال پس از حکومت داود(ع) متولد شد, و عمر او تا عصر پیامبرى حضرت یونس(ع) ادامه یافت. او در عصر نبوت و حکومت حضرت داود (ع) همراه آن حضرت به جنگ جالوت رفت, و در کشتن جالوت که طاغوت آن عصر بود, شرکت داشت. عمرش را از دویست تا 560 سال, و از هزار تا 3500 سال نوشته اند, در عین حال بسیار زاهد بود, و دنیا را به اندازه عبور از سایه اى به سایه دیگر در نزدیک آن مى دانست.
او مدتى چوپان و برده قین بن حسر از ثروتمندان بنى اسرائیل بود, سپس بر اثر بروز حکمت هاى سرشار نظرى و عملى از او, از طرف اربابش آزاد شد. به نظر مى رسد لقمان(ع) بیشتر عمرش را در خاورمیانه, به خصوص در فلسطین و بیت المقدس گذرانده است, و نقل شده که قبرش در ایله (یکى از بندرهاى فلسطین) است .
در قرآن تنها بخش کوچکى از نصایح لقمان(ع) آمده, وگرنه او نصایح و پندهاى بسیار دارد که در کتب روایى ما از امامان(ع) و پیامبر(ص) روایت شده, که گردآورى همه آنها داراى چند جلد کتاب خواهد شد.
در آیه 12 سوره لقمان مى خوانیم: «و لقد آتینا لقمان الحکمه; ما به لقمان حکمت دادیم.» این آیه بیانگر آن است که خداوند، حکیم بودن لقمان را امضا کرده و او را از حکمت سرشارش, بهره مند ساخته است. پیامبر اسلام(ص) فرمود:« به حق مى گویم که لقمان, پیامبر نبود, ولى بنده اى بود که بسیار فکر مى کرد, ایمان و یقینش عالى بود, خدا را دوست داشت, و خدا نیز او را دوست داشت, و نعمت حکمت را به او عنایت فرمود. » حضرت على(ع) سلمان را به لقمان تشبیه کرد, و در شأن او فرمود: «به به, به مقام سلمان, او از ما اهل بیت است, شما در کجا مانند سلمان را مى یابید که مثل لقمان حکیم است و از علم پیشینیان و آیندگان آگاهى دارد».
منبع: حجه الاسلام محمد محمدی اشتهاردی ، ماهنامه پاسدار اسلام ، شماره 237
