خداوند در قرآن به همه فرزندان آدم، هشدار میدهد، که مراقب فریبکاری شیطان باشند، زیرا شیطان سابقه دشمنی خود را با پدر آنها نشان داده و همانطور که لباس بهشتی را بر اثر وسوسهها از اندام او بیرون کرد، ممکن است لباس تقوا را از اندام ایشان بیرون نماید و در سوره یس، برای شناسایی هر چه بیشتر این دشمن قدیمی خطرناک میگوید: او افراد زیادی از شما را گمراه کرد، آیا اندیشه نکردید؟! (و لقد اضل منکم جبلاً کثیراً افلم تکونوا تعقلون).
عقل سلیم ایجاب میکند که انسان از چنین دشمن خطرناکی که به هیچ انسانی رحم نمیکند و قربانیانش در هر گوشه و کناری از خاک هلاکت افتادهاند سخت بر حذر باشد، و آنی به خود اجاز غفلت ندهد. چنانکه امیر مؤمنان علی (ع) در یکی از خطبههایش برای توجه به این حقیقت، مردم را مخاطب ساخته میگوید:
"ای بندگان خدا! از این دشمن خدا بر حذر باشید، مبادا شما را به بیماری خویش (کبر و غرور) مبتلا سازد، و با ندای خود شما را به حرکت در آورد، و به وسیله لشکریان سواره و پیادهاش شما را جلب کند، به جان خودم سوگند او تیری خطرناک برای شکار کردن شما به چلهکمان گذاشته. و آن را با قدرت و شدت تا سر حد توانائی کشیده، و از نزدیکترین مکان شما را هدف قرار داده!، هم او گفته است: پروردگارا به سبب آن که مرا اغوا کردهای زرق و برق زندگی را در چشم آنها جلوه میدهم، و همه آنها را اغوا خواهم کرد (در حالی که خداوند سبب گمراهیش نبود بلکه هوای نفسش او را گمراه ساخته) "(نهج البلاغه ، خطبه 192)
و راستی عجیب است که چنین دشمنی را به دوستی برگزینیم، و به گفته شاعر:
کجا بر سر آیم از این عار و ننگ که با او به صلحیم و با حق به جنگ؟
او دشمنی است که از هر طرف به انسان هجوم میکند، چنانکه خودش میگوید: (ثم لا تینهم من بین ایدیهم و من خلفهم و عن ایمانهم و عن شمائلهم) من از هر سو به سراغ فرزندان آدم میروم، از پیش رو، از پشت سر، از سمت راست و از سمت چپ.
از امام باقر(ع) نقل شده : " منظور از آمدن شیطان به سراغ انسان از پیش رو این است که آخرت و جهانی را که در پیش دارد در نظر او سبک و ساده جلوه میدهد، و منظور از پشت سر این است که آنها را به گردآوری اموال و تجمع ثروت و بخل از پرداخت حقوق واجب به خاطر فرزندان و وارثان دعوت میکند، و منظور از طرف راست این است که امور معنوی را به وسیله شبهات و ایجاد شک و تردید، ضایع میسازد، و منظور از طرف چپ این است که لذات مادی و شهوات را در نظر آنها جلوه میدهد."
